18:33 14/12/2018

Những sự thật thú vị về tháp Rùa và Hồ Gươm

16:15 06/01/2016

Tháp Rùa giữa lòng Hồ Gươm là một trong những biểu tượng nổi tiếng của Thủ đô Hà Nội nghìn năm văn hiến. Công trình kiến trúc lịch sử này không chỉ là khởi nguồn cảm hứng cho giới nghệ sĩ mà còn gây tò mò cho nhiều người bởi những sự thật thú vị xung quanh nó.

Hồ Gươm không bao giờ cạn nước

Những sự thật thú vị về tháp Rùa và Hồ Gươm - 1
Nước Hồ Gươm tương đối ổn định dù mùa lũ hay mùa khô. Ảnh: XX/hanoiplus

Từ xưa đến nay, chưa bao giờ người ta thấy Hồ Gươm cạn nước. Nước trong hồ là nước tự nhiên, tương đối ổn định và không rõ bắt nguồn nước từ đâu. Cho đến ngày nay, các nhà khoa học cũng chưa giải thích được điều “bí ẩn” này.

Theo PGS.TS Hà Đình Đức - một nhà nghiên cứu về rùa Hồ Gươm thì một đoạn sông Hồng cổ sau khi chuyển dòng đã tạo thành hồ Hoàn Kiếm. Do đó nhiều người cho rằng mực nước ở hồ Hoàn Kiếm phụ thuộc vào nước sông Hồng, nhưng thực tế thì nước hồ cũng không lên cao khi sông Hồng vào mùa lũ. Vào những năm đại hạn, khi mực nước sông Hồng qua Hà Nội thấp kỷ lục thì nước hồ Hoàn Kiếm cũng không bị ảnh hưởng đáng kể.

Nước hồ có màu xanh lục bốn mùa

Những sự thật thú vị về tháp Rùa và Hồ Gươm - 2
Quanh năm nước Hồ Gươm có màu xanh trong quyến rũ. Ảnh: Amateur Pic

Nếu có cơ hội đến thăm Hồ Gươm vào nhiều thời điểm trong năm, du khách sẽ nhận thấy nước hồ luôn có màu xanh trong lục thủy quyến rũ. Các nhà khoa học cho biết, màu xanh của nước được tạo ra từ nhiều chủng tảo lục với hơn 30 taxon (đơn vị trong phân loại học). Trong đó có loài tảo sừng hiếm có trên thế giới.

Có đến 2 cái tháp Rùa ở Hồ Gươm ?

Những sự thật thú vị về tháp Rùa và Hồ Gươm - 3
Tháp Rùa ngày nay. Ảnh: Cyril Doussin

Nguồn gốc của tháp Rùa ngự giữa Hồ Gươm vẫn còn là bí ẩn với nhiều người và là đề tài bàn luận sôi nổi của các học giả.

Nhiều nhà nghiên cứu đã dẫn ra những tài liệu khảo cứu để chứng minh rằng, tháp Rùa là công trình do Bá hộ Kim (chính là Nguyễn Hữu Kim, người giàu có nức tiếng Hà Nội hồi cuối thế kỷ 19) xây dựng. Chuyện Bá hộ Kim xây dựng tháp Rùa trên gò đất nổi giữa Hồ Gươm cũng gắn với truyền thuyết dân gian “tai tiếng”.

Khoảng năm 1877, Bá Kim (giữ chức dịch làng Tự Tháp, làm trung gian giữa quân Pháp và người Việt) đã bỏ tiền xây tháp để làm “hậu chẩm” (cái gối đằng sau) cho chùa Báo Ân (lúc chưa bị Pháp phá) nhưng thực chất là muốn táng hài cốt cha mẹ mình vào đó. Việc an táng hài cốt vào tháp Rùa không thành công, nhưng vì trót nói dối nên Bá Kim vẫn phải xây dựng tháp Rùa. Tháp nằm ở vị trí đẹp giữa hồ và nay trở thành thắng tích của Hà Nội.

Còn theo tác giả Nguyễn Dư, ở Hồ Gươm có đến… 2 tháp Rùa. Tháp Rùa ngày nay và tháp Rùa do Bá hộ Kim xây dựng hoàn toàn là 2 tháp khác nhau từ móng đến đỉnh. Năm 1877, Bá hộ Kim xây tháp Rùa hình bát giác, 3 tầng (theo mô tả của nhà báo Pháp Bourde trong lần đến thăm Việt Nam hồi tháng 2/1884).

Khoảng cuối tháng 5/1884, người ta phá tháp Rùa của Bá hộ Kim và xây dựng một tháp khác hình chữ nhật, 4 tầng trên nền tháp cũ. Cuối tháng 6/1884, tháp Rùa này được xây dựng xong và tồn tại từ đó đến nay.

Trong bài báo “Hà Nội kỳ nhân, kỳ sự - Ai xây tháp Rùa” đang ngày 27/8/2012 trên báo Thanh Niên có chi tiết: “Ngày 17.6.2012, anh Đàm Quang Minh, hiện sống cùng gia đình ở Pháp cho biết, nhà anh nhiều đời sống tại Hà Nội. Bên Pháp gia đình anh quen thân một gia đình trước 1954 sống ở Hà Nội, ông bà này năm nay ngót nghét 90 tuổi. Trong những lần chuyện trò về Hà Nội, bà kể đi kể lại chuyện tổ phụ nhà bà đã xây tháp Rùa và không liên quan đến Bá Hộ Kim”.

Mọi chuyện vẫn chưa có lời kết luận cuối cùng, nhưng ta có thể tin tưởng tháp Rùa giữa Hồ Gươm trong xanh và thơ mộng ngày nay không phải (hoặc chưa từng) là một ngôi mộ như lời đồn.

Kiến trúc độc đáo

Những sự thật thú vị về tháp Rùa và Hồ Gươm - 4
Kiến trúc tháp Rùa có sự hòa trộn giữa phương Đông và phương Tây. Ảnh: vnphoto

Kiến trúc tháp Rùa có sự kết hợp giữa phương Đông và phương Tây, thể hiện ở vòm cửa theo phong cách kiến trúc Gothic tại 2 tầng dưới và nóc tháp với phần mái cong truyền thống Việt Nam, gần giống nóc phương đình trước tượng đài vua Lê (Hà Nội) hoặc nóc lăng Hùng Vương ở Phú Thọ.

Kiến trúc lạ mắt của tháp Rùa từng bị nhà báo Pháp - Bourde, Trần Hàm Tấn và Hoàng Đạo Thúy chê là “kiến trúc không ra lối gì”. Tuy nhiên, ngày nay không ai có thể phủ nhận chính sự kết hợp lạ lùng giữa đông – tây đã mang đến vẻ độc đáo và duy nhất cho tháp Rùa Hồ Gươm.

Phân tích tháp Rùa theo tỷ lệ vàng cho ra kết quả bất ngờ là toàn bộ tháp nằm gọn trong vòng tròn, thể hiện hình ngôi sao 5 cánh. Tháp Rùa gồm 4 tầng, xây trên gò đất rộng khoảng 350m2, càng lên cao các tầng tháp càng nhỏ dần. Họa sĩ Bùi Xuân Phái đã phát hiện ra tháp được xây theo mặt bằng hình chữ nhật chứ không phải hình vuông như nhiều người tưởng.

Tầng 1 tháp Rùa dài 6,28m, rộng 1,54m. Tầng 2 dài 4,8m, rộng 3,64m. Tầng 1 và tầng 2, mỗi tầng có 14 cửa chỉ khác nhau về kích cỡ (chiều dài mở 3 cửa, chiều ngang mở 2 cửa, 4 cửa bên trong ngăn các gian với nhau), các vòm cửa nhọn như nhà thờ Thiên chúa giáo.

Kích cỡ tầng 3 là 2,97x1,9m. Ở mặt phía đông chỉ trổ một cửa hình tròn, đường kính 0,68m. Cuối cùng là tầng đỉnh được xây theo hình vuông cạnh 2m như một vọng lâu. Trên mặt tường phía đông ở tầng đỉnh có chữ Quy Sơn Tháp, nghĩa là “Tháp Núi Rùa”.

Thu Thủy

Điểm đến

Phong cách

Ảnh-Video

Cộng đồng

Check in

Tình yêu - Đôi lứa