03:30 05/08/2020

Kẹo cu đơ Hà Tĩnh - Ấm lòng người xa xứ

10:35 30/04/2016

Nói đến kẹo cu đơ, ta lại nghĩ về Hà Tĩnh. Và nhắc đến Hà Tĩnh, ta không thể không nhớ tới hương vị ngọt ngào của kẹo cu đơ. Nếu tới Hà Tĩnh mà không thưởng thức kẹo cu đơ đặc sản, thì chuyến đi của bạn sẽ thiếu đi một phần sắc hương, mùi vị Hà Tĩnh.

Kẹo cu đơ Hà Tĩnh - Ấm lòng người xa xứ - 1
Kẹo cu đơ Hà Tĩnh. Ảnh: hatinh24h

Hà Tĩnh, miền đất khắc nghiệt quanh năm hứng gió Lào, có một loại kẹo đã trở thành đặc sản với cái tên khá bắt tai là “kẹo cu đơ”. Du khách khi tới Hà Tĩnh đều không bỏ qua cơ hội tìm mua vài bịch kẹo về làm quà.

Người Hà Tĩnh còn dùng kẹo cu đơ để thiết đãi khách quý như cũng như giới thiệu một đặc sản truyền thống của quê hương mà họ rất trân quý, tự hào. Bởi thế ở đây vẫn lưu truyền câu ca dao: “Chè xanh thêm chút gừng cay/ Cu Đơ Hà Tĩnh làm say lòng người”. Kẹo cu đơ cùng chè xanh là cách mời khách truyền thống từ bao đời nay của vùng quê Hà Tĩnh. Vị ngọt sắc của kẹo được hòa tan trong vị chát thanh của chè xanh, đọng lại dư vị ngọt ngào trong cuống họng tạo nên cảm giác khó quên.

Kẹo cu đơ Hà Tĩnh - Ấm lòng người xa xứ - 2
Người dân Hà Tĩnh thường mời khách bằng kẹo cu đơ với trà xanh. Ảnh: donghuonghatinh

Kẹo cu đơ độc đáo ngay từ tên gọi và nguồn gốc của nó. Chuyện kể rằng, xưa kia ở một làng tại huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh, có một gia đình nghèo có 2 người con trai. Cậu con trai cả đã lớn, thưa với bố mẹ muốn lấy vợ. Vì không có tiền mua sinh lễ cũng như làm cơm thiết đãi hàng xóm, người cha bèn nảy ra ý nấu sôi mật mía rồi đổ lạc (đậu phộng) vào. Không ngờ khi ăn ai cũng khen ngon. Từ ấy, ông tiếp tục nấu mật mía với lạc và gọi là kẹo lạc.

Nhưng nếu gọi như thế thì thấy bất công với người tạo ra kẹo lạc, nên nhân dân gọi thành kẹo “cu Hai”, (cu là tên gọi thân mật dành cho con trai như cu Tèo, cu Tý…) ý chỉ một người cha có 2 người con trai. Sau này khi phong trào Tây học nở rộ, các ông nghè đã gọi từ “Hai” bằng tiếng Pháp là "Deux" cho  "trí thức". Do đó, kẹo ‘cu Hai” biến thành "cu deux", đọc là cu đơ.

Cũng có giai thoại khác về tên gọi dân dã, đặc biệt của kẹo cu đơ. Đó là trong thời kỳ thực dân Pháp xâm lược, những người lính Pháp ăn phải một loại kẹo thấy ngon nên cho người tìm hiểu. Khi biết tên kẹo là “cu Hai”, họ đã đổi từ “Hai” thành “Deux” cho tiện gọi. Còn "cu" không biết đổi sang tiếng Pháp kiểu gì, nên đành ghép thành “cu Deux” (cu đơ).

Để làm ra miếng kẹo cu đơ chất lượng ngon không phải điều đơn giản. Người thợ phải tuân thủ những quy trình nghiêm ngặt từ khâu chọn nguyên liệu đến cách chế biến, nấu kẹo. Nguyên liệu chính để làm kẹo cu đơ là mật mía, lạc, bánh tráng.

Chọn mật mía là quan trọng nhất. Mật mía làm kẹo phải là loại ngon, nguyên chất, vàng óng, trong và đặc như mật ong. Hơn nữa, mật mía lấy ở vùng đồi chứ không mua ở vùng sông. Mật  được đựng trong chum sành để không bị biến vị, biến chất. Tiếp đó là chọn lạc loại hạt nhỏ, tròn đều, không lép, thối, sâu mọt hay trầy vỏ bên ngoài. Cuối cùng là bánh tráng. Bánh tráng dùng để làm kẹo cu đơ nhỏ hơn bánh bình thường, các nếp quăn đều, mỏng vừa và được rắc thêm vừng để tăng độ bùi béo. Khi nướng phải cẩn thẩn để bánh không bị thủng và chín đều.

Lựa chọn xong các nguyên liệu, người thợ bắt đầu nấu kẹo. Mật được đun sôi sục rồi mới thả thêm gừng, lạc vào khuấy đều, liên tục theo chiều kim đồng hồ. Bước này giúp lạc không bị trầy vỏ, chìm xuống đáy nồi và bị cháy, nếu không kẹo sẽ bị đắng.

Kẹo cu đơ Hà Tĩnh - Ấm lòng người xa xứ - 3
Để cho ra những chiếc kẹo cu đơ thượng phẩm không phải điều đơn giản. Ảnh: Internet

Khi mùi thơm bắt đầu dậy lên ngày một rõ, người thợ sẽ kiểm tra xem mật mía đã đun “chín tới” hay chưa bằng cách dùng đầu đũa. Nhúng đũa vào mật, để giọt mật chảy vào bát nước lã. Nếu giọt mật rơi xuống tròn vo, không tan loãng ra là được. Khi đó, người ta nhỏ chút mạch nha vào cho kẹo có mùi thơm rồi mới phết mật lên chiếc bánh tráng.

Kẹo cu đơ khi hoàn thành vừa nặng vừa chắc tay. Cắn một miếng, bạn sẽ cảm nhận được chất giòn tan của bánh tráng, rồi cái dẻo quánh của mật mía cô đặc ngọt sắc cùng hương nồng cay, thơm lừng của gừng tươi, vị bùi bùi của lạc cùng hòa quyện tạo nên chiếc bánh vừa giòn vừa dẻo lại hết sức ngọt ngào.

Kẹo cu đơ Hà Tĩnh - Ấm lòng người xa xứ - 4
Kẹo cu đơ gói ghém hương vị quê hương mộc mạc, chân tình mà ngọt ngào. Ảnh: hanhphuclangthang

Cắn một miếng kẹo giòn tan và ngọt lịm nhai đến đâu thấm tình quê hương Hà Tĩnh đến đó. Chiêu một ngụm chè xanh nóng mà ấm lòng ấm dạ biết bao. Kẹo cu đơ dân dã quê mùa nhưng ngọt thơm, giòn dẻo, quyến luyến mãi chân răng, đầu lưỡi, gợi thương gợi nhớ cho người xa xứ, và cả những kẻ vãng lai, để rồi “Đi mô cũng nhớ về Hà Tĩnh”, nhớ hương vị ngọt ngào của từng chiếc kẹo cu đơ.

Chẳng thế mà người còn Hà Tĩnh nào mỗi dịp về quê lại mang kẹo cu đơ lên biếu tặng bạn bè, hàng xóm. Với họ, kẹo cu đơ không chỉ là cái bánh, chiếc kẹo bình thường, vượt lên trên tầm đặc sản, nó còn gói ghém tinh hoa, linh hồn của một vùng quê khô cằn sỏi đá nhưng rất bình dị, ấm áp và chân phương. Để đi xa, ai cũng nhớ về Hà Tĩnh, nhớ về chiếc kẹo cu đơ giòn tan, thơm bùi vị lạc, ấm áp hương gừng.

Thanh Thúy

Điểm đến

Phong cách

Ảnh-Video

Cộng đồng

Check in

Tình yêu - Đôi lứa